Weblog als de moderne Wunderkammer?

Vergelijking tussen Wunderkammer en Weblogs

De overeenkomsten en verschillen tussen een Wunderkammer en een Weblog zullen geanalyseerd worden aan de hand van de eigenaar(s) van een klein weblog en Wunderkammer houder(s). Voor het gemak nemen we aan dat voor beiden verzamelingen er één eigenaar is die de objecten aandraagt / verzamelt. We nemen tevens aan dat beide verzamelingen en hun eigenaars bekend zijn binnen een bepaalde gemeenschap. Bij een weblog is dat bijvoorbeeld Theo van Gogh, Wim de Bie of Gerrit Zalm. Bij een Wunderkammer nemen wij een welgestelde burger uit de 17de eeuw met een rariteitenkabinet als voorbeeld.

We beginnen met de wijze waarop hun verzameling ondergebracht wordt. De eigenaar van een rariteitenkabinet had een kast met laden die gevuld waren met curiosa. Deze waren door hem thematisch geordend. De thema’s vloeiden voort uit zijn interesse en deze hoeven niet wetenschappelijk van aard te zijn. De weblog eigenaar heeft op zijn weblog aan de hand van zijn interesse, ook een verzameling opgebouwd. Deze is meestal niet wetenschappelijk. Deze verzameling wordt geordend / verdeeld onder een aantal categorieën of thema’s. Zij vormen als in een boek de inhoudsopgave / index van zijn weblog. De thema’s van beide eigenaars vloeien voort uit hun interesse. Zo zou een eigenaar van een rariteitenkabinet met een grote interesse in flora zijn laden van zijn kabinet kunnen indelen in verschillende voor hem bijzondere plantensoorten. Een weblog eigenaar die geïnteresseerd is in voor hem bijzondere spotprenten zou zijn weblog kunnen indelen aan de hand van het type spotprent. Bijvoorbeeld prenten over politiek of sport.

Beide categoriseren hun verzameling voor het overzicht, zodat zij een bepaald object (in tastbare of tekstueel / grafische vorm) kunnen terugvinden en gebruiken. De afbakening van beide verzamelingen hoeft niet duidelijk te zijn of verantwoord te worden. De inhoud hoeft bij beiden niet wetenschappelijk of bij de huidige weblog journalistiek, verantwoord te worden. De mate van uitbreiding van de verzameling verloopt geheel naar eigen behoefte van bijvoorbeeld de weblog eigenaar. “You’re not a designer, you’re not a writer, and you’re not an editor” (Julian Dibbell) . De eigenaar van het rariteitenkabinet bepaalde zelf wat hij wel of niet wilde verzamelen en hoe hij zijn verzameling ordende. De toegevoegde informatie aan de verzameling is bij beiden zowel zelf geproduceerd als van derde bronnen afkomstig, uniek en zeldzaam.

Zoals veel verzamelingen kan er een moment komen waar de verzamelaar van het rariteitenkabinet of de weblog eigenaar, zijn verzameling of mening wil delen met anderen. De motivatie hiervoor kan divers zijn. Om meer objecten te verwerven of om erkenning, waardering en status voor hetgeen hij verzameld heeft te krijgen. De houder van een rariteitenkabinet heeft een kleine, selecte groep die hij uitnodigt en waarmee hij zijn interesse deelt. De weblog eigenaar nodigt in principe de wereld uit voor het bekijken van zijn website. Hij kan echter besluiten om een lidmaatschap in te voeren op zijn weblog, zodat maar een select gezelschap van individuen op zijn geplaatste objecten kan reageren. Ook al is het weblog open en vrij voor iedereen om te bekijken, toch is er sprake van een select groepje mensen dat zijn website bezoekt. Dit op basis van de interesse die zij delen met het thema dat het weblog behandelt. Deze groep personen kan uitgroeien tot een virtuele gemeenschap die elkaar’s pagina’s regelmatig bezoekt.

Binnen een virtuele samenleving heb je een aantal grote weblogs waarop de gemeenschap met elkaar in discussie treden en informatie, bronnen en andere zaken uitwisselen. Als het weblog aansluit bij zo een gemeenschap dan behoort zijn pagina tot een bepaalde blogossphere. De pagina is dan onderdeel geworden van een verzameling van websites waar andere individuen informatie en objecten van af plukken. Deze kunnen zij weer op hun eigen weblog plaatsen of op andere manieren delen met anderen (Schutte, 2005: p. 68). Bij een rariteitenkabinet gebeurt eigenlijk iets soortgelijks. Als de eigenaar van een rariteitenkabinet een kleine selecte groep om zich heen heeft verzameld, verricht hij daarmee praktisch dezelfde handelingen als de gemeenschapleden van een virtuele samenleving. Samen met zijn kleine selecte groep verricht hij discussies waarvan de objecten uit het rariteitenkabinet de aanleiding waren. Er ontstaat een dialoog en er worden opinies gevormd.

Zowel bij de eigenaar van een weblog als een rariteitenkabinet lijkt de verzameling een middel te zijn voor het verwezenlijken van een status en een bepaalde identiteit. De weblog eigenaar creëert met zijn weblog een identiteit op het Internet binnen de groep mensen die samen met hem de virtuele samenleving delen. Is hij een fervente verzamelaar en zijn objecten vaak interessant voor anderen? Dan zullen deze anderen hem regelmatig op hun weblogs of discussies (met anderen) naar de eigenaar van het behandelde weblog refereren. Dit kan door bijvoorbeeld een link naar zijn pagina te maken. Hierdoor bestaat op weblogs het zogenoemde Blogroll. Daarin staan alle internetadressen die een persoon wil delen met anderen, omdat hij de inhoud van deze weblogs interessant vindt of er op een andere manier belang bij heeft. Tevens zal hij met de eigenaren van die weblogs vaker contact zoeken om objecten mee te delen en discussie over te voeren.

Bij de eigenaar van de rariteitenkamer spelen identiteit en status een soortgelijke rol. Zijn verzameling van objecten en de toegang die hij heeft tot het vergaren van meerdere objecten, geven hem een bepaalde status binnen de groep van medegeïnteresseerde. Anderen zullen ook naar hem refereren en contact met hem zoeken als zijn verzameling van objecten daar aanleiding toe geven. De catalogi zijn hier een mooi voorbeeld van. Het is de gedeelde interesse voor bepaalde objecten die prikkelen tot het voeren van discussie die zowel de gemeenschap van de Wunderkammer als de virtuele samenleving met elkaar delen, opinie en andere communicatie vormen. Ze bepalen de status en identiteit van de verzamelaar. Het hebben van een rariteitenkabinet of een weblog kan gezien worden als een derde publieke plaats, naast de familie en werk, waaromheen een sociaal netwerk gebouwd is.

De verzamelaars van rariteitenkabinetten probeerden zo veel mogelijk objecten te verzamelen die hun wereldbeeld konden weergeven. Op weblog gebeurt op het ogenblik hetzelfde, maar dan met betrekking tot het Internet. De eigenaars van Weblogs proberen zoveel mogelijk objecten die zij op het Internet vinden en aan hun interesses voldoen op hun weblog te plaatsen. (Hiler,2002)

De kritiek op Wunderkammers vanuit eerst de religieuze hoek, later ook de wetenschap, was dat deze rariteitenkabinetten een gefragmenteerd wereldbeeld verschaffen. Waarmee zij een bedreiging konden vormen voor het gezag van het kerkelijke en wetenschappelijke wereldbeeld. Bepaalde weblogs krijgen de afgelopen jaren dezelfde kritiek vanuit de huidige gevestigde orde. Een bekend voorbeeld in de recente media, zijn de fundamentalistische websites uit het Midden-Oosten, die jongeren in het westen aanzetten tot het voeren van een Jihad. Hun gezagsondermijnende opinies, die bepaalde virtuele gemeenschapen hebben op de maatschappij, creëren een publiek debat. Hierin klinkt de roep om meer controle, orde en gezag op het Internet. Zolang niet alle opinies vertolkt op het Internet binnen één jurisdictie vallen, zal deze roep niet adequaat omgezet kunnen worden in daden. Het probleem van huidige gezaghebbers is dat zij op het Internet geen dominerend opinievormend en wereldbeeld verschaffende blogossphere hebben. Zo werden musea dominerend ten koste van Wunderkammers en ook hun catalogi. Doordat zij een historische lijn aanbrachten in hun collecties realiseerden zij een completer wereldbeeld dan de Wunderkammers. De wetenschap en journalistiek heeft kritiek op veel weblogs, omdat deze niet aan de journalistieke normen en waarden voldoen. In het bijzonder het niet vermelden van bronnen en het onvoldoende aangeven van context is de meest geuite zorg . Voorbeeld hiervan is het interview met Internetjournalist Francisco van Jole in B&W.

Het Internet groeit op het ogenblik sneller dan de beste zoekmachines kunnen indexeren en op een snelle en accurate manier kunnen presenteren. Zeker als het gaat om het weergeven van objecten die passen binnen de bepaalde thema’s die aan specifieke gezochte interesses voldoen zoals bijeengebrachte verzamelingen.

De problemen van het ordenen van de verzameling van Wunderkammers betekende hun einde en de opkomst van musea. Op het Internet worden ordeningsproblemen ook steeds urgenter. De Wunderkammer kregen catalogi. De zoekmachines van nu lijken dezelfde functie te vervullen, maar voldoet niet aan de wens om alles geïndexeerd te krijgen. Musea hebben uiteindelijk het probleem van het ontbreken van complete collecties met een historische lijn beter dan Wunderkammers ondervangen. De laatste technologie op indexatie gebied probeert een historische lijn in de data, gevonden op het Internet, te krijgen. Op het ogenblik wordt er met online encyclopedieën geëxperimenteerd, bijvoorbeeld de Wiki. De Archivering van eerdere post op weblogs zelf kunnen gezien worden als een vergelijkbare tussenoplossing als de catalogi van Wunderkammers. Steeds meer zijn Weblogs bezig om hun eigen geschiedenis vast te leggen in een encyclopedie van gebruiken en gebeurtenissen binnen hun gemeenschap. Zij bieden meestal al de mogelijkheid om door hun archief te bladeren op plaatsingsdatum van een object of te zoeken met een zoekfunctie. Deze mogelijkheden waren voor derden niet mogelijk bij een rariteitenkabinet. Pas op het moment dat deze systemen geperfectioneerd en volledig geïmplementeerd zullen zijn, gaat de huidige vergelijking van de weblog als moderne equivalent van de Wunderkammer minder op.

Tot slot zal een weblog meestal eindigen in zijn bestaan als de eigenaar stopt met verzamelen, door bijvoorbeeld zijn overlijden. Bij de Wunderkammer was dit ook het geval.